ÖN LİSANS VE LİSANS EĞİTİM-ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ

MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Tıp Fakültesi hariç, İzmir Ekonomi Üniversitesinde yürütülen ön lisans ve lisans seviyesindeki programlara öğrenci kabulü, eğitim-öğretim ve mezuniyet süreçlerine ilişkin hükümleri düzenlemektir.

 

MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, Tıp Fakültesi hariç, İzmir Ekonomi Üniversitesinde yürütülen ön lisans ve lisans düzeyindeki eğitim-öğretime ilişkin hükümleri kapsar.

 

MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 üncü, 43 üncü ve 44 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

 

MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Akademik birim: İzmir Ekonomi Üniversitesine bağlı fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarını,

b) AKTS: Avrupa Kredi Transfer Sistemini,

c) Değişim programı: Yurt içi veya yurt dışındaki bir yükseköğretim kurumu ile Üniversite arasında düzenlenen protokol çerçevesinde kurumların birine kayıtlı olan öğrencilerin kısa süreli olarak diğer kurumda eğitim görmelerini ve bir kurumdan alınan derslerin diğer yükseköğretim kurumunda eşdeğer olarak kabul edilebilmesini öngören programı,

ç) İlgili kurul: Fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokulu kurulunu,

d) İlgili yönetim kurulu: İzmir Ekonomi Üniversitesine bağlı fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarında meslek yüksekokulu yönetim kurulunu,

e) Mütevelli Heyet: İzmir Ekonomi Üniversitesi Mütevelli Heyeti,

f) Pasif öğrenci: Akademik takvimde belirtilen tarihler içinde dönem ders kaydını yenilemeyen ve bu nedenle öğrencilik hakkından yararlanamayan öğrenciyi,

g) Rektör: İzmir Ekonomi Üniversitesi Rektörünü,

ğ) Senato: İzmir Ekonomi Üniversitesi Senatosunu,

h) Üniversite: İzmir Ekonomi Üniversitesini,

ı) Üniversite Yönetim Kurulu: İzmir Ekonomi Üniversitesi Yönetim Kurulunu,

ifade eder.

 

 

MADDE 5- (1) Üniversiteye öğrenci kabulü, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Senato tarafından belirlenen esaslara göre yürütülür.

 

MADDE 6- (1) Üniversite programlarına Üniversite dışından veya Üniversite içinden yatay geçiş başvuruları ve değerlendirmeleri, 24/4/2010 tarihli ve 27561 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri ile ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde Senato tarafından belirlenen esaslara göre yapılır.

 

(2) Meslek yüksekokulu mezunlarının Üniversiteye bağlı lisans programlarına dikey 

geçişleri; 19/2/2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

 

MADDE 7- (1) Çift ana dal ve yan dal eğitimi, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine ve Senato tarafından belirlenen esaslara göre yapılır.

 

MADDE 8- (1) Özel öğrenciler, Üniversitede herhangi bir ön lisans ya da lisans programına kayıtlı olmayan, yurt içinde veya yurt dışında bir yükseköğretim kurumuna kayıtlı olup sınırlı sayıda derse kaydolarak bu derslerin gereklerini yerine getirmeleri beklenen öğrencilerdir.

 

(2) Öğretim dili Türkçe olan programlarda öğrenim gören öğrencilerin, öğretim dili yabancı dil olan programlardan ders alabilmeleri için yabancı dil düzeylerinin Senato tarafından belirlenen yeterlilik koşullarını sağladığını belgelemesi gerekir.

 

(3) Özel öğrencilerin ön lisans ve lisans düzeyindeki derslere kabulü bölüm başkanı ve/veya dekan/yüksekokul müdürünün önerisi üzerine ilgili yönetim kurulu kararı ile belirlenir.

 

(4) Özel öğrenci olarak aynı düzeyde başka bir yükseköğretim kurumundan aldığı ders veya uygulamaların kredileri, not dönüşümleri gibi hususlar ilgili yönetim kurulu kararı ile öğrencinin kayıtlı olduğu diploma programındaki yükümlülüklerinin yerine sayılabilir. Özel öğrenciye ilişkin diğer esaslar ilgili mevzuat hükümlerine göre Senato tarafından belirlenir.

 

(5) Üniversite ile yurt içi ve yurt dışı bir yükseköğretim kurumu arasında yapılan anlaşma uyarınca öğrenci değişim programları kapsamında aynı düzeyde başka bir yükseköğretim kurumundan alınan ders veya uygulamaların kredileri, not dönüşümleri gibi hususlar ilgili yönetim kurulu kararı ile öğrencinin kayıtlı olduğu diploma programındaki yükümlülüklerinin yerine sayılabilir. Öğrenci değişimine ilişkin diğer esaslar Senato tarafından belirlenir.

 

(6) Özel öğrenciler, Üniversite öğrencisi sayılmaz ve öğrencilik haklarından yararlanamazlar. Ancak, diğer hususlarda Üniversite öğrencilerinin tabi olduğu mevzuat hükümlerine uymaları gerekir. Bu öğrencilere, talep etmeleri durumunda kayıtlı oldukları dersleri ve bu derslerden aldıkları notları gösteren bir belge verilir. Bu belge, diploma yerine geçmez veya akademik bir dereceyi göstermez.

 

MADDE 9- (1) Ön lisans ve lisans programlarına kabul edilen öğrencilerin kayıtlarının kesinleşmesi için aşağıdaki koşullar aranır:

a) ÖSYM tarafından yapılan sınav sonucunda Üniversitenin ilgili birimine yerleştirilmiş olmak.

b) Lise, lise dengi meslek okulu ya da Milli Eğitim Bakanlığınca denkliği onaylanmış bir yabancı ülke lisesinden mezun olmak.

 

(2) Üniversitenin ön lisans ve lisans programlarına kabul edilen öğrencilerin kayıt işlemleri, akademik takvimde ilan edilen tarihlerde yapılır. Kayıt için zamanında başvurmayan ve gerekli belgeleri sağlamayan öğrencilerin kayıtları yapılmaz. İstenen belgelerin aslı veya Üniversite tarafından onaylı örneği kabul edilir. Askerlik durumu ve diğer belgeler için e-devlet üzerindeki bilgilere dayanılarak işlem yapılır.

 

(3) Üniversiteye kabul edilen ve belirlenen şartları sağlamış olanların Senato tarafından belirlenecek diğer koşulları ve belgeleri de sağlamaları kaydıyla ve tespit edilen öğrenim ücretini ödemeleri üzerine kayıtları kesin olarak yapılır. Süresi içinde kayıt işlemini yapmayan veya gerekli belgeleri sağlayamayan öğrenciler kayıt hakkından vazgeçmiş sayılır. Belgelerinde eksiklik olanların, sahte belge sundukları tespit edilenlerin veya gerçek dışı beyanda bulunanların kayıtları yapılmış olsa dahi iptal edilir.

 

MADDE 10- (1) Zorunlu ödeme yükümlülüklerini yerine getirmiş olan öğrenciler aynı zamanda her dönem başında akademik takvimde belirtilen tarihler arasında ders kaydını yaparak kayıt yenileme işlemini tamamlamakla yükümlüdür.

 

(2) Zorunlu ödeme yükümlülüklerini yerine getirmiş olsa bile akademik takvimde belirtilen tarihlerde ders kaydını yenilemeyen öğrenciye 32 nci maddeye göre işlem yapılır ve bu öğrenci, pasif öğrenci statüsüne alınır.

 

(3) Pasif öğrenciler, ilgili dönemdeki derslere ve sınavlara giremezler, öğrencilik haklarından yararlanamazlar. Öğrencinin kayıt yenilemediği dönem, ilgili mevzuatta belirlenen azami öğrenim süresinden sayılır.

 

(4) Pasif öğrenciler öğrenim ücreti ödemek koşulu ile öğrenimlerine devam etmek için kayıt yaptırabilirler ve ancak kayıtlı oldukları dönemlerde öğrencilik haklarından yararlanabilirler.

 

 

MADDE 11- (1) Üniversitenin programlarının öğretim dili, Senatonun önerisi üzerine, Mütevelli Heyet kararı ve YÖK onayı ile belirlenir. Programların öğretim dili, kılavuzlarda, Üniversitenin duyurularında gösterilir.

 

(2) Ön lisans ve lisans programlarına yerleştirilen, kabul edilen veya kurumlar arası yatay geçiş yapan öğrencilerin yabancı dil yeterliklerinin belirlenmesi ve yabancı dil hazırlık sınıfında öğretim, Üniversitenin ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılır.

 

MADDE 12- (1) Bir eğitim-öğretim yılının süresi YÖK’ün tanımladığı usul ve esaslara göre belirlenir.

 

(2) Bir eğitim-öğretim yılı, güz yarıyılı ve bahar yarıyılı olmak üzere iki dönemden oluşur. YÖK’ün onayı alınmak sureti ile bir eğitim-öğretim yılı, yaz okuluyla beraber Senato kararıyla üç dönem halinde de düzenlenebilir. Yaz okulu ile ilgili hususlar Senato 

tarafından düzenlenir.

 

(3) Gerekli durumlarda ders ve sınavlar, hafta içi mesai saatleri bitiminden sonra, resmî tatil günleri hariç cumartesi ve pazar günlerinde de yapılabilir.

 

MADDE 13- (1) Üniversitede öğretim, ders geçme esasına dayalıdır ve kredili sistem ile yürütülür.

 

(2) Dersler; teorik, uygulama, atölye, klinik çalışması, laboratuvar, proje, dönem içi işbaşı eğitimi, stüdyo ve benzeri çalışmaları ifade eder. Dersler, dönem esasına göre düzenlenir. Ancak gerekli görülmesi halinde bazı dersler Senato kararı ile yıllık olarak açılabilir.

 

(3) İlgili yönetim kurulunun önerisi ve Senatonun kararı ile uygun görülen dersler Üniversite dışında da yapılabilir. Bu derslerin yürütülmesine ilişkin esaslar, ilgili yönetim 

kurulunca kararlaştırılır ve Senato onayına sunulur.

 

(4) Ön lisans ve lisans programlarında uygun görülen dersler, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında ilgili akademik birimlerin önerisi ve Senato tarafından uygun görülmesi  halinde uzaktan öğretim yöntemiyle verilebilir.

 

MADDE 14- (1) Eğitim-öğretim programı; teorik dersler, uygulamalı dersler, seminer, stüdyo, atölye, proje, laboratuvar, saha uygulamaları ile işletmede mesleki eğitim ve staj ve benzeri uygulamalardan oluşur. Hangi dersler için uygulama yapılacağı veya hangi uygulamaların ders sayılacağı ve değerlendirmesine ilişkin esaslar Senato tarafından belirlenir.

(2) Öğretim programları, her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinlikleri sağlayacak şekilde iş yükü esas alınarak hazırlanır ve ilgili bölümlerin önerileri üzerine ilgili kurulun kararı ve Senatonun onayı ile kesinleşir. Öğretim programları her dönem en az 25 AKTS olacak şekilde, ön lisans programları için toplam en az 120 AKTS kredisi, dört yıllık lisans programları için toplam en az 240 AKTS kredisi olacak şekilde düzenlenir.

 

(3) Öğretim programlarında haftalık ders, uygulama/laboratuvar saat ve yerel kredileri ile AKTS kredileri belirtilir.

 

(4) Akademik birimler uygun gördükleri alanlarda sertifika programı açılmasını önerebilir. Bu öneriler ilgili kurullar tarafından değerlendirilip Senato tarafından düzenlenir.

 

(5) Eğitim-öğretim programlarının öğrencilere uygulanmasında doğabilecek intibak ve benzeri sorunların çözümünde ilgili kurullar yetkilidir.

 

MADDE 15- (1) Yurt dışındaki yükseköğretim kurumları ile uluslararası ortak ön lisans ve uluslararası ortak lisans programları açılabilir.

 

(2) Bu programların eğitim-öğretimi, ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

 

MADDE 16- (1) Öğretim programlarında yer alan zorunlu, seçmeli ve ön koşullu dersler, ilgili akademik birim tarafından kararlaştırılır. Öğrenciler öğretim programlarında belirlenen tüm dersleri almakla yükümlüdür. İlgili akademik birim tarafından belirlenen ve Senato tarafından onaylanan dersler için ilgili birimler tarafından muafiyet sınavı açılabilir. Muafiyet sınavına kabul ve sınav değerlendirme koşulları Rektör tarafından önerilen esaslara uygun olarak ilgili kurul kararı ile belirlenir. Muafiyet sınavında belirlenen düzeyde başarılı olanlar bu derslerden kendi istekleri üzerine muaf tutulur.

 

(2) Bir dersin alınabilmesi için başarılmış veya alınmış/izlenmiş olması gereken derse ön koşul dersi denir. Ön koşullu dersler ve ön koşulları, dersi veren ilgili bölüm/programın önerisi üzerine ilgili kurulun kararı ve Senatonun onayından sonra kesinleşir.

 

MADDE 17- (1) Bir öğrencinin alabileceği dönemlik ders yükü en fazla 32 AKTS’dir. Tekrarlanan dersler 32 AKTS ders yükü içerisinde sayılır. Yaz döneminde alınabilecek ders yükü, Senato tarafından belirlenen esaslara uygun olarak belirlenir.

 

(2) 32 AKTS ders yüküne ilave olarak;

a) Genel not ortalaması 2,00 ve 2,49 arasında olan öğrenciler için; öğrencinin talebi ve danışmanın onayı ile toplamda 6 AKTS kredi,

b) Genel not ortalaması en az 2,50 olan öğrenciler için öğrencinin talebi ve danışmanın onayı ile toplamda 12 AKTS kredi,

alabilirler.

 

(3) Bu Yönetmelik uyarınca bulunduğu akademik yarıyılın sonunda mezun olma koşullarını sağlayabilenler ve ön lisans programlarında en az 80 AKTS, lisans programlarında en az 200 AKTS kredilik ders almış olanlar, danışmanlarının onayı ile ilgili dönemde toplam 48 AKTS kredisini geçmemek üzere ilave ders alabilirler. Bu koşulun uygulanmasında öğrencinin mevcut genel not ortalaması dikkate alınmaz.

 

(4) Çift ana dal, yan dal, sertifika programı öğrencileri, ana dal dersleriyle birlikte her dönem en fazla 48 AKTS kredilik ders alabilirler.

 

(5) Mezuniyet aşamasındaki son sınıf lisans programı öğrencilerine, akademik danışmanı ve kayıtlanmak istenilen dersin bağlı olduğu anabilim dalı başkanlığının onayı 

ile yüksek lisans programlarından ders almasına izin verilebilir.

 

(6) Bir dersin yerel kredi değeri, o dersin haftalık teorik ders saatlerinin tamamı 

ile laboratuvar, uygulama, atölye, stüdyo ve benzeri faaliyetlerin haftalık saatlerinin yarısından oluşur.

 

(7) Üniversitede uygulanacak AKTS kredisinin hesaplanmasına ilişkin esaslar, öğrenci iş yükü dikkate alınarak Rektörün önerisi üzerine Senato tarafından belirlenir. Öğrenci iş yükü, ders saatlerinin yanı sıra laboratuvar, atölye, klinik çalışması, ödev, uygulama, proje, seminer, sunum, sınava hazırlık, sınav, staj, iş yeri eğitimi gibi eğitim-öğretim etkinliklerinde harcanan bütün zamanı ifade eder.

 

MADDE 18- (1) Senato tarafından belirlenen uzmanlık alanlarında belirli bir kredi ile sınırlı olarak verilen derslerden oluşan programdır. Sertifika programına ait hususlar Senato tarafından belirlenen esaslara uygun olarak yürütülür.

 

MADDE 19- (1) Öğrenciler derslere, laboratuvar ve uygulamalara devam etmek, dönem içinde ve sonunda yapılan her türlü sınava girmek ve öğretim elemanlarının uygun gördüğü diğer çalışmalara katılmak zorundadırlar.

 

(2) Öğrencilerin devam durumları ilgili öğretim elemanı tarafından izlenir. Sınav, ödev, uygulama, sunum, proje ve benzeri çalışmalar dışında, öğrencinin sağlık raporu veya heyet raporunun olması devam yükümlülüğünü kaldırmaz ve öğrenci raporlu olduğu tarihlerde devamsız sayılır. Uzaklaştırma cezası alan öğrenciler ceza sürelerini kapsayan tarihlerde devamsız sayılır. Bir dersin, YÖK ve Senato tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde devam yükümlülüğünü yerine getirmeyen öğrenci ilgili dersten başarısız sayılır.

 

MADDE 20- (1) Dersin başarısının tespitinde dikkate alınacak dönem içi ve dönem sonu sınav, ödev, uygulama ve benzeri değerlendirme ölçütleri ile bu ölçütlerin ağırlıkları, dersi veren öğretim elemanı tarafından belirlenir. Değerlendirme ölçütleri ve ağırlıkları, Üniversitenin internet sitesinde ve/veya öğrenci bilgi sistemi içerisinde öğrencilere duyurulur.

(2) Öğrencilerin herhangi bir dersteki başarısı, değerlendirme ölçütleri göz önüne alınarak, dersi veren öğretim elemanı tarafından harf notlarından birisi ile belirlenir. Harf notunun takdiri, dersin izlencesinde belirlenmiş olan değerlendirme ölçütlerine göre yapılır.

 

(3) Sınavlar, Üniversite tarafından tespit ve ilan edilen yer ve zamanlarda yapılır.

 

(4) Yükseköğretim Kurulunun belirlediği esaslar dikkate alınarak ilgili akademik birimler tarafından kabul edilen haklı ve geçerli bir mazereti sebebiyle Üniversitenin akademik takviminde ilan edilen dönem içi ve dönem sonu sınavlarına girmeyen öğrencilere mazeret sınavı hakkı verilir. Bunlar dışında tanımlanan sınav, ödev, uygulama ve benzeri değerlendirme ölçütleri için öğrencinin haklı ve geçerli bir mazereti olması koşuluyla mazeret hakkı verilebilir.

 

(5) Ders notları, belirlenen tarihlerde dersi veren öğretim elemanları tarafından öğrenci bilgi sistemi üzerinden öğrencilere ilan edilir.

 

(6) Mezuniyet koşullarını en çok iki dersten FF, FD notu almış oldukları için yerine getiremeyen öğrencilere, bir kereye mahsus olmak üzere bu dersleri tekrarlamadan son dönem sınav hakkı verilir.

 

(7) Staj hariç öğretim programında yer alan diğer tüm derslerden geçtiği halde, mezuniyet için gereken 2,00 genel not ortalamasını sağlayamayan öğrencilere daha önce aldıkları dersler arasından seçecekleri en çok iki dersten son dönem sınav hakkı verilir.

 

(8) Başarı değerlendirilmesi belli bir sürece bağlı olan proje türü dersler için son dönem sınav hakkı verilmez.

 

(9) Son dönem sınav hakkı kapsamındaki sınavlar, yarıyıl sonu sınavlarının bitimini takiben Üniversite tarafından belirlenen tarihlerde yapılır. Son dönem sınavlarında, yıl içi değerlendirme ölçütleri dikkate alınmaz.

 

(10) Son dönem sınav hakkı, öğrenciye bir kez tanınır.

Notlar

MADDE 21- (1) Not ortalaması hesaplarına katılan harf notlarının katsayı, puan ve statüsü aşağıda belirtilmiştir:

Puan	Dönem Ders Notu	Katsayı	Statü
90-100	AA	4,00	Geçer
85-89	BA	3,50	Geçer
80-84	BB	3,00	Geçer
75-79	CB	2,50	Geçer
70-74	CC	2,00	Geçer
65-69	DC	1,50	Geçer
60-64	DD	1,00	Geçer
50-59	FD	0,50	Kalır
49 ve aşağısı	FF	0,00	Kalır

 

(2) NA (Devamsız) notu, derse devam yükümlülüklerini sağlamayan ve/veya ders uygulamalarına ilişkin koşulları yerine getirmeyen öğrencilere dersi veren öğretim elemanı tarafından takdir olunur. Not ortalamaları hesabında NA notunun katsayısı 0,00 (sıfır) olarak işlem görür.

 

(3) Ortalamalara katılmayan notlar aşağıda belirtilmiştir:

a) S (yeterli) notu, kredisiz derslerde başarılı olan öğrencilere verilir.

b) U (yetersiz) notu, kredisiz derslerde başarısız olan öğrencilere verilir.

c) EX (muaf) notu, müfredatlarda yer alan bazı derslerden muaf olan öğrencilere verilir.

ç) I (eksik) notu, dersi veren öğretim elemanının kabul edeceği geçerli bir nedenle ders için gerekli koşulları dönem veya yaz okulu sonunda tamamlayamayan öğrencilere verilir. I notunun, dönem veya yaz okulu notlarının son veriliş tarihinden itibaren bir hafta içinde harf notuna çevrilmesi gerekir. Ancak, özel durumlarda bu süreyi aşan harf notuna çevrilme işlemlerinin bir sonraki dönemin ders kayıtlarının başlama tarihinden en az iki hafta öncesine kadar yapılması gerekir. Özel durumlardaki bu işlemler dersin verildiği bölüm başkanlığının önerisi üzerine ve o bölümün bağlı bulunduğu akademik birimin yönetim kurulu kararı ile gerçekleştirilir. Süresi içinde harf notuna çevrilmeyen I notu ilgili akademik birimin talebi ile FF veya U notuna dönüştürülür.

d) W (çekilmiş) notu, danışmanının önerisi ve dersi veren öğretim elemanının izni ile çekilmesine izin verilen bir ders için kullanılır. Dersten çekilme, akademik takvimde belirtilen tarihlerde yapılır. Bir dönemde çift ana dal, yan dal veya sertifika programı dersleri dâhil en çok bir ders olmak üzere; bütün ön lisans öğrenimi boyunca en çok iki dersten, bütün lisans öğrenimi boyunca en çok altı dersten danışmanın önerisi ve öğretim elemanının izniyle çekilme izni verilebilir. Öğrenciler, öğretim planlarında 1. sınıfta yer alan zorunlu derslerden çekilemez.

1) Öğrenciler, yükseltmek üzere aldığı derslerden çekilemez.

2) Öğrenciler, tekrarlamak zorunda olduğu ve daha önce W notu aldığı derslerden çekilemez.

3) Birinci sınıf öğrencileri, öğretim planlarında yer alan seçmeli ders niteliğindeki serbest genel eğitim derslerinden, seçmeli derslerden ve üst sınıftan aldıkları zorunlu derslerden çekilebilirler.

4) Üniversite ile yurt dışındaki eğitim kurumları veya resmi kuruluşlar arasında imzalanmış olan protokoller kapsamında Üniversitede öğrenim gören değişim öğrencilerinin dersten çekilme işlemi Uluslararası İlişkiler Ofisi Müdürlüğünün önerisi ve öğretim elemanının izni ile yapılabilir. Bu durumdaki öğrenciler için W notuna ilişkin kurallar uygulanmaz.

e) NI (not ortalamasına katılmayan notu), öğrencinin kayıtlı olduğu program veya programların not ortalamasına katılmamak koşuluyla aldığı dersleri tanımlamak üzere verilir. Bu not, öğrencinin ilgili dersten aldığı harf notu ile birlikte öğrencinin not belgesinde gösterilir.

f) P (Başarılı devam) notu, not ortalamalarına katılmayan ve süresi bir dönemden fazla olan derslerde, ilgili dönemde yapılması beklenen akademik çalışmaları düzenli bir şekilde yerine getiren öğrencilere verilir.

 

MADDE 22- (1) Ön lisans ve lisans programlarında yer alan herhangi bir dersin değerlendirme sonucuna; ilanı tarihinden itibaren en geç üç iş günü içinde itiraz edilebilir.

 

(2) Öğrenci bilgi sistemi üzerinden açıklanan dönem sonu ders notları ile ilişkili herhangi bir maddi hatanın yapılmış olması halinde, düzeltme istemi, öğretim elemanının başvurusu üzerine ilgili yönetim kurulu tarafından karara bağlanır.

 

MADDE 23- (1) Not ortalaması, kayıt olunan ve not ortalamalarına katılan her dersin AKTS kredisi ile o dersten alınan notun katsayısı çarpılarak bulunan ders puanları toplamının, bu derslerin toplam AKTS kredisine bölünmesi ile tespit edilir. Bu işlem bir dönem içinde alınan dersler için yapılırsa dönem not ortalaması, o zamana kadar alınmış bütün dersler için yapılırsa genel not ortalaması elde edilir. Öğrencilerin başarı durumu, genel not ortalamasına göre belirlenir.

 

(2) Not ortalaması hesaplanırken, tekrar edilen ders bulunması halinde bu dersten alınan en son not; müfredattan çıkarılan bir ders ya da seçimlik bir ders yerine başka bir dersin tekrarlanması durumunda ise en son alınan dersin notu göz önünde tutulur.

 

MADDE 24- (1) Genel not ortalaması en az 2,00 olan ve dönemde en az 25 AKTS kredilik ders alan öğrenciler başarılı sayılırlar.

 

(2) Başarılı öğrenciler, varsa öncelik sırasıyla; başarısız (FF, FD, W, U) ve devamsız (NA) oldukları dersleri, alt sınıflara ait henüz almadıkları dersleri ile bulunduğu sınıfa ait henüz almadıkları dersleri almak zorundadırlar.

 

(3) Başarılı öğrenciler danışmanlarının onayı ile 17 nci maddesi hükümlerine göre AKTS kredisinden daha az ders alabilirler.

 

(4) Bir dönem sonunda en az 25 AKTS kredilik ders alan ve o dönemin not ortalaması 3,00-3,49 olanlar dönem şeref öğrencisi, 3,50-4,00 arasında olanlar dönem yüksek şeref öğrencisi sayılırlar.

 

(5) Herhangi bir dönemde, herhangi bir disiplin cezası almış olan öğrenciler belirtilen not ortalamalarını sağlasalar bile yüksek şeref öğrencisi veya şeref öğrencisi olamazlar.

 

MADDE 25- (1) Genel not ortalaması birinci sınıfın sonunda 1,50-1,99 olan, ikinci sınıfın sonunda 1,70-1,99 olan, üçüncü sınıfın sonunda 1,80-1,99 arasında olan öğrenciler koşullu başarılı olarak bir üst sınıfa geçebilirler. Ancak mezuniyetleri için en az 2,00 genel not ortalaması sağlamakla yükümlüdürler.

 

(2) Koşullu başarılı öğrenciler, varsa öncelik sırasıyla; başarısız (FF, FD, W, U) ve devamsız (NA) oldukları dersleri, alt sınıflara ait henüz almadıkları dersleri ile bulunduğu sınıfa ait henüz almadıkları dersleri almak zorundadırlar.

 

(3) Koşullu başarılı öğrenciler danışmanlarının onayı ile bu Yönetmeliğin 17 nci maddesinde belirtilen AKTS kredisinden daha az ders alabilirler.

 

MADDE 26- (1) İlgili akademik yılın sonunda 25 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen genel not ortalamasını sağlayamayan öğrenciler başarısız öğrenci olarak tanımlanır ve bir üst sınıfa geçemezler.

 

(2) Başarısız öğrenciler, dönemlik ders yükünü aşmamak kaydıyla;

a) Genel not ortalamalarını belirtilen değerlere çıkartıncaya kadar, varsa öncelik sırasıyla; başarısız (FF, FD, W, U) ve devamsız (NA) oldukları dersleri, alt sınıflara ait henüz almadıkları dersleri ile bulunduğu sınıfa ait henüz almadıkları dersleri almak zorundadırlar.

b) Talep halinde, danışmanlarının onayını almak koşulu ile not yükseltmek amacıyla daha önce aldıkları dersleri tekrar alabilirler.

c) Danışmanlarının onayını almak koşulu ile toplam en fazla 12 AKTS kredilik bir üst sınıfa ait dersi/dersleri alabilirler. Ancak, aynı sınıfta dört dönemden fazla 25 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen genel not ortalamasını sağlayamayan başarısız öğrenciler, bir üst sınıf dersi alma haklarını kaybederler. Öğrencinin kayıt yenilemediği dönemler de dört dönem hesabına dahil edilir.

 

(3) Başarısız öğrenciler danışmanlarının onayı ile dönemlik ders yükünden daha az ders alabilirler.

 

MADDE 27- (1) Bir dersten FF, FD, NA, W veya U notu alan veya dersi normal döneminde almayan öğrenciler, dersi öğretim programında yer alan ilk dönemde almak zorundadırlar. Bu dersler genel eğitim dersi veya seçmeli ders niteliğinde ise bu derslerin yerine başka bir seçmeli ders alabilirler. Bu dersler, zorunlu dersler ise bunların yerine, intibak yapılarak eşdeğeri ilgili akademik kurullar tarafından tanımlanan ve Senato tarafından onaylanan dersler alınır.

 

(2) Öğrenciler, danışmanı tarafından uygun görülmesi halinde daha önce başarılı oldukları dersleri, 17 nci maddede belirtilen sınırlar içinde, dersten başarılı oldukları dönemden sonraki istediği dönemde/dönemlerde not yükseltmek amacıyla tekrar alabilirler. Tekrarlanan derste, alınan son not geçerlidir.

 

(3) Öğrencilerin sınıf tekrarladıkları dönemler azami öğrenim süresi hesabına dâhil edilir.

 

MADDE 28- (1) Normal eğitim-öğretim süresi, yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, ön lisans programları için iki yıl (dört yarıyıl); lisans programları için dört yıl (sekiz yarıyıl)’dır.

 

(2) Azami eğitim-öğretim süresi, ön lisans programları için dört yıl (sekiz yarıyıl); lisans programları için yedi yıl (on dört yarıyıl)’dır.

 

(3) Yabancı dil hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır.

 

(4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre mezuniyet şartlarını sağlayan öğrenciler, normal öğrenim süresinden daha kısa sürede de mezun olabilirler.

 

(5) Bu Yönetmelikte belirtilen geçerli bir sebep olmaksızın öğrenciler azami öğrenim süreleri içinde öğrenimlerini tamamlamak zorundadır. Azami öğrenim süresi içinde mezun olamayan ve mezun olmak için beş dersten fazla dersi kalan öğrencilere, bu Yönetmeliğin diğer hükümleri saklı kalmak kaydıyla, daha önce alıp başarısız oldukları dersler için iki ek sınav hakkı verilir. Bu sınavlar sonunda mezuniyeti için alması gereken ve/veya alıp başarısız olduğu ders sayısını beş derse indirenlere bu beş ders için üç yarıyıl, ek sınavları almadan beş derse kadar dersi kalan öğrencilere dört yarıyıl ek süre verilir. Bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız olarak başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanınır. Hüküm bulunmayan hallerde ilgili mevzuat ve YÖK tarafından belirlenen usul ve esaslar uygulanır.

 

(6) Mezun olabilmek için gerekli bütün derslerden DD veya üzeri bir not aldıkları halde, genel not ortalamaları 2,00’den az olduğu için ilişiği kesilme durumuna gelen son sınıf öğrencilerine de not ortalamalarını yükseltmek üzere diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır.

 

(7) Ek sınav hakkı veya sınırsız sınav hakkı verilen derslerden uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz. Ek sınavlarda, yıl içi değerlendirme ölçütleri dikkate alınmaz.

 

(8) Ek süre/ek sınav/sınırsız sınav hakkı bulunanlar, belirlenen ücreti ödeyerek dönem kayıtlarını yaptırmak zorundadır.

 

(9) Azami öğrenim süresini tamamladığı halde mezuniyeti için sadece alması gereken ve/veya alıp başarısız olduğu zorunlu stajı kalan öğrenciler, belirlenen ücreti ödeyerek dönem kaydını yaptırmak zorundadır.

 

(10) Sınırsız sınav hakkı kazanıp, üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitim-öğretim yılına kayıt yaptırmayan veya kayıt yaptırdığı halde sınavlara hiç girmeyen öğrenciler bu haklarından vazgeçmiş sayılırlar ve bu haktan yararlanamazlar.

 

(11) Sınırsız hak kullanma durumunda olan öğrenciler sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar.

 

(12) Azami süreler içinde öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez. Ancak Üniversite yetkili kurullarının kararı ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile dört yıl üst üste öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilebilir.

 

(13) Üniversiteden uzaklaştırma cezası alan öğrencilerin ceza süreleri azami öğrenim süresinden sayılır.

 

(14) Yatay geçiş yoluyla Üniversiteye kayıt yaptıranlar ile Üniversite içinde bölüm değiştiren öğrencilerin önceki programlarında geçirdikleri süre, yabancı dil hazırlık programlarında geçirilen süre hariç, öğrenim sürelerine dâhil edilir.

 

(15) Öğrencilerin ilk kayıt yaptırdığı tarihten itibaren kayıt yenilememe nedeni ile kayıtsız olarak geçirdiği tüm yarıyıllar normal ve azami eğitim-öğretim süresine dahildir.

 

(16) Özel öğrencilik imkânından bir program süresince en fazla iki dönem yararlanılır. Bu süre, öğrencinin talebi ve ancak aşağıdaki şartlar çerçevesinde Yükseköğretim Kurulunun kararıyla uzatılabilir:

a) Öğrencinin, yükseköğretim kurumuna yerleşmesinden sonra eğitimi sebebiyle ikamet edilen ilde tedavisi mümkün olmayan ciddi bir hastalık teşhisi konulduğunun ya da var olan hastalığın ilerlediğinin Devlet Hastanesi veya Devlet Üniversitesi Hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelenmiş olması.

b) Öğrencinin, maruz kaldığı darp, şiddet gibi fiiller sebebiyle öğrenimini kayıtlı olduğu yükseköğretim kurumunda devam ettirmesinin mümkün olmadığına ilişkin Üniversite Yönetim Kurulunun teklifinin olması.

 

(17) Öğrencinin özel öğrencilikte ve değişim programında geçirdiği süre, öğretim süresine dahildir.

 

(18) Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarında eğitim alan Türk vatandaşı öğrenciler, özel öğrencilik imkânından en fazla iki dönem yararlanabilir.

 

(19) Öğretim dili tamamen veya kısmen yabancı dil olan programların hazırlık sınıfını iki yıl içinde başarı ile tamamlayamayan öğrencilerin programdan ilişiği kesilir.

 

(20) Hazırlık sınıfından ilişiği kesilen öğrencilere üç yıl içinde kullanacakları üç sınav hakkı verilir. Sınav hakkı verilenler, başvurmaları hâlinde Üniversitenin yapacağı sınavlara alınırlar. Sınavların sonunda hazırlık sınıfından başarılı olanların kayıtları yeniden yapılır ve yürürlükteki esaslara göre öğrenim ücretine ilişkin yükümlülüklerini de yerine getirerek öğrenimlerine kaldıkları yerden devam ederler. Bu durumda olan öğrencilerin sınavlara girdikleri süre, öğrenim süresinden sayılmaz. Bu sınavlara katılan öğrenciler öğrencilik haklarından hiçbir şekilde yararlanamazlar.

 

(21) İsteğe bağlı yabancı dil hazırlık sınıfında başarılı olamayan öğrencilerin ilişikleri kesilmez ve eğitimlerine devam ederler.

 

(22) Öğretim dili tamamen veya kısmen yabancı dil olan programların hazırlık sınıfından ilişiği kesilen öğrenciler Üniversitede öğretim dili Türkçe olan eşdeğer bir programa kayıt yaptırabilirler. Ayrıca bu öğrenciler, Üniversitede eşdeğer program bulunmaması hâlinde talep etmeleri durumunda ÖSYM tarafından bir defaya mahsus olmak üzere kayıt yaptırdığı yıl itibarıyla, öğrencinin üniversiteye giriş puanının, yerleştirileceği programa kayıt yaptırmak için aranan taban puanından düşük olmaması şartıyla öğretim dili Türkçe olan programlardan birine merkezi olarak yerleştirilebilirler.

 

MADDE 29- (1) Her öğrenci için, kayıtlı bulunduğu akademik birim tarafından bir danışman görevlendirilir.

 

(2) Akademik danışmanlığın yürütülmesine ilişkin esaslar Senato tarafından belirlenir.

 

 

MADDE 30- (1) Üniversitede öğrenim gören bütün öğrencilerin kayıt oldukları tarihten Üniversiteden ayrılıncaya kadar aldıkları dersler ve bu derslerden aldıkları notlar, öğrencinin not belgesine geçirilir. Not belgelerinin onaylı kopyaları öğrencinin veya ilgili kurum/kuruluşların isteği üzerine verilir.

 

(2) Kayıtlı olduğu programda öngörülen tüm dersleri alıp bu derslerin tümünden başarılı olan, stajlarını başarı ile tamamlayan, ön lisans programları için toplam 120 AKTS kredisi, dört yıllık lisans programları için toplam 240 AKTS kredisini tamamlayan, genel not ortalaması en az 2,00 olan ve diğer yükümlülüklerini yerine getiren öğrenciye, kayıtlı olduğu programın diploması ile akademik ve mesleki yeterliklerin uluslararası düzeyde tanınmasına yardımcı olan diploma eki belgesi verilir.

 

(3) Öğrencilerin mezuniyeti ilgili akademik birim yönetim kurullarında onaylanarak kesinleşir. Diplomaya mezuniyet tarihi olarak ilgili yönetim kurulunun onay tarihi yazılır.

 

(4) Mezuniyet dereceleri diplomaya yazılmaz.

 

(5) Genel not ortalaması 3,50 veya üzeri olanlar yüksek şeref öğrencisi, genel not ortalaması 3,00 ile 3,49 arasında olanlar şeref öğrencisi olarak mezun olurlar. Şeref ve 

yüksek şeref listesine geçen öğrencilerin durumu diplomalarında belirtilir.

 

(6) Disiplin cezası alan öğrenciler; belirtilen not ortalamalarını sağlasalar bile şeref ve yüksek şeref öğrencisi olarak mezun olamazlar.

 

(7) Ön lisans diploması; Öğrenci İşleri Müdürü, meslek yüksekokulu müdürü ve Rektör tarafından imzalanır. Diploma üzerinde öğrencinin tamamladığı programın adı belirtilir.

 

(8) Lisans programını tamamlayamayan öğrencilere, 18/3/1989 tarihli ve 20112 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisans Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans Diploması Almaları veya Meslek Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre ön lisans diploması verilir. Bir lisans programının en az ilk dört yarıyılının bütün derslerinden başarılı olanlara verilir. Bu diploma, Öğrenci İşleri Müdürü, ilgili fakülte dekanı veya yüksekokul müdürü ve Rektör tarafından imzalanır.

 

(9) Lisans Diploması; Öğrenci İşleri Müdürü, Dekan/Müdür ve Rektör tarafından imzalanır. Diploma üzerinde öğrencinin fakültesi/yüksekokulu ve tamamladığı programın adı belirtilir. Çift ana dal programı uygulayan fakülte, yüksekokul, meslek yüksekokullarında çift ana dal diploması almaya hak kazananlara verilen diplomalarda, Öğrenci İşleri Müdürü, dekan/müdür ve Rektörün imzaları bulunur. Diploma üzerinde öğrencinin tamamlamış olduğu çift ana dal programının adı ve çift ana dal programının bağlı bulunduğu fakülte/yüksekokul belirtilir.

 

(10) Yan dal programı uygulayan fakülte veya yüksekokullarda yan dal sertifikası almaya hak kazananlara verilen sertifikalarda Öğrenci İşleri Müdürü, ilgili dekan/müdür ve Rektörün imzaları bulunur. Sertifika üzerinde öğrencinin tamamlamış olduğu yan dal programının adı ve yan dal programının bağlı bulunduğu fakülte/yüksekokul belirtilir.

 

(11) Bütün diplomaların ve sertifikaların şekli, ölçüleri, içeriği ve onaya ilişkin imza ve mühür yöntemi Senato tarafından belirlenir.

 

(12) Diplomalar hazırlanıncaya kadar ve bir defaya mahsus olmak üzere ilgili dekan/ müdür ve öğrenci işleri müdürünün imzalarını taşıyan geçici bir mezuniyet belgesi verilir.

 

(13) Diplomanın kaybı halinde Türkiye genelinde yayınlanan bir gazetede kayıp ilanının 

verilmesi, ücretin yeniden ödenmesi ve durumun dilekçe ile beyan edilmesi koşulu ile bir defaya mahsus olmak üzere yenisi hazırlanır. Yeni nüsha üzerinde ikinci nüsha ibaresi yer alır.

 

 

MADDE 31- (1) Aşağıdaki durumlarda, ilgili yönetim kurulu kararı ile öğrencilerin Üniversiteden kaydı silinir:

a) Öğretim dili tamamen veya kısmen yabancı dil olan programların hazırlık sınıfını iki yıl içinde başarı ile tamamlayamayanlar,

b) Azami öğrenim süresini tamamladığı halde mezun olmak için 5'ten fazla hiç almadığı dersi kalanlar,

c) Bu Yönetmeliğin 28 inci maddesi kapsamında tanınan ek süre ve ek sınavlar sonunda mezuniyet koşullarını sağlayamayanlar,

ç) Hakkında açılan disiplin soruşturması sonunda Yükseköğretim Kurumundan çıkarma cezası alanlar,

d) Kendi isteği ile kaydının silinmesini talep edenler.

 

(2) Kaydı silinen, çıkarılan veya mezun olmak suretiyle Üniversiteden ayrılanların diplomalarını veya kendilerine ait belgeleri alabilmeleri için varsa kalan öğrenim ücretlerini de ödeyerek Üniversitece tespit edilen ilişik kesme işlemlerini yapmaları gerekir.

 

MADDE 32- (1) Üniversitede öğrenim ücretlidir. Ödenecek tüm ücretler, ödeme şekli ve zamanı her akademik yıl için Mütevelli Heyet tarafından belirlenir. Belirlenen ücretlerin ödenmemesi durumunda kayıt yenileme işlemi yapılmaz.

 

(2) Dönem kayıtları için yapılması zorunlu ödeme yükümlülüklerinin Üniversite tarafından 

ilan edilen tarihlerde yerine getirilmemesi halinde öğrenciler ders kaydı yapamazlar ve pasif öğrenci statüsüne alınırlar.

 

(3) Öğrencilere verilecek burslar ve indirimlerle ilgili düzenlemeler Senatonun önerisi üzerine Mütevelli Heyet tarafından belirlenir.

(4) Öğrenim ücretlerine ilişkin diğer konularda Üniversitenin belirlediği usul ve esaslar uygulanır.

 

MADDE 33- (1) Öğrencilerin haklı ve geçerli olabilecek mazeretleri nedeniyle öğrencisi oldukları ilgili akademik birim yönetim kurulu kararı ve kayıt dondurma ücretini ödemeleri ve kayıt dondurmaya ilişkin belgeleri de teslim etmeleri halinde kayıtları dondurulabilir.

 

(2) Öğrenciler, aşağıda sayılan haklı ve geçerli mazeretleri nedeniyle öğrenim süresi boyunca ilgili yönetim kurulu kararı ile bir defada en çok iki yarıyıl ve öğrenim süresi boyunca toplam olarak en çok dört yarıyıl kayıt dondurabilirler. Kayıt dondurulan süre azami öğrenim süresinden sayılmaz. Ancak, sağlık sorunu ve tedavi sürecinin devam etmesi nedeniyle kayıt dondurma talebinde bulunan öğrenciler ile hükümlü öğrencilerin mazeretlerinin ilgili yönetim kurulu tarafından uygun görülmesi hâlinde, azami öğrenim süresinden sayılmamak üzere öğrencilere dört yarıyılı aşan sürelerle kayıt dondurma kararı verilebilir.

a) Üniversite hastanesinden veya diğer sağlık kuruluşlarından alınan sağlık raporlarıyla belgelenmiş bulunan sağlıkla ilgili mazeretinin olması.

b) Mahallin en büyük mülki amirince verilecek bir belge ile belgelenmiş olması koşuluyla, doğal afetler nedeniyle öğrencinin öğrenimine ara vermek zorunda kalması.

c) Öğrencinin, anne, baba, kardeş, eş veya çocuğunun ölümü ya da bunlardan birinin ağır hastalığı halinde bakacak başka bir kimsenin bulunmaması nedeniyle öğrenimine ara vermek zorunda kalması.

ç) Belgelendirmek kaydıyla ekonomik nedenlerle öğrenimine devam edememesi.

d) Tutukluluk hali.

e) Tecil hakkını kaybetmesi veya tecilinin kaldırılması suretiyle askere alınması.

f) İlgili yönetim kurulunca kabul edilen diğer mazeretlerin ortaya çıkması.

 

(3) Kaydı dondurulan öğrenci derslere devam edemez ve sınavlara giremez.

 

(4) Kayıt dondurmak isteyen öğrenciler, kayıt dondurmaya ilişkin belgeleri de ekleyerek bir dilekçe ile akademik takvimde ilan edilen tarihler içerisinde ilgili akademik birime başvururlar.

 

MADDE 34- (1) Öğrencilerin disiplin iş ve işlemleri 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülür.

 

MADDE 35- (1) Öğrenciye her türlü tebligat 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır.

 

(2) Üniversiteye kaydolurken bildirdikleri adresi değiştirdikleri halde, bunu Üniversite ilgili birimlerine bildirmemiş veya yanlış veya eksik adres vermiş olan öğrencilerin, Üniversiteye kaydolurken bildirdikleri adrese gönderilmiş olması halinde, kendilerine tebligat yapılmış sayılır.

 

MADDE 36- (1) Ölçme-değerlendirmede esas alınan sınav kağıdı, ödev, uygulama ve benzeri evrak ile yapıtların saklanması ile sınav güvenliğinin sağlanmasına ilişkin esaslara, YÖK tarafından belirlenen ilkelere göre Senato tarafından karar verilir.

 

MADDE 37- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde, 2547 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

 

MADDE 38- (1) 22/1/2013 tarihli ve 28536 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İzmir Ekonomi Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

 

MADDE 39- (1) Bu Yönetmelik 2026-2027 eğitim-öğretim yılı güz dönemi başında yürürlüğe girer.

 

MADDE 40- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini İzmir Ekonomi Üniversitesi Rektörü yürütür.

 

---

Bu yönetmelik 05.06.2026 tarih ve 33271 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.